Kích thước khe và bề mặt của tấm nhựa lót sàn heo con

Vì vậy, “heo con” cần được tách ít nhất thành heo còn theo mẹ và heo sau cai sữa. Một kích thước khe phù hợp cho heo cai sữa chưa chắc an toàn với heo sơ sinh có bàn chân và móng nhỏ hơn.

Khi chọn tấm nhựa dùng để lót sàn cho khu heo con, không nên chỉ nhìn vào kích thước tổng thể của tấm; độ rộng khe, đặc tính bề mặt và độ ổn định sau lắp đặt mới là những yếu tố cần xem xét đồng thời để hạn chế nguy cơ lọt móng, trượt chân hoặc gây tổn thương khi heo di chuyển.

Khe sàn cho heo con nên ở khoảng nào?

Với khu vực nái đẻ và heo con theo mẹ, có thể lấy khoảng 8–10 mm làm mốc chọn thực dụng. Hướng dẫn kỹ thuật của Trung tâm Khuyến nông Quốc gia nêu sàn ở khu nái nuôi con có thể làm bằng bê tông đục lỗ, sắt, gang hoặc nhựa với khe hở khoảng 0,8–1 cm. PAES 401:2001 về chuồng nuôi lợn cũng khuyến nghị khoảng cách khe 8–9 mm cho nhóm nái đẻ và heo con đến 30 kg; riêng cấu hình sàn nhựa T-slat gia cường sợi thủy tinh được nêu với khe 9 mm.

PAES 401:2001 đưa ra khoảng 10–14 mm cho heo cai sữa. Tiêu chuẩn này vẫn được Bộ Nông nghiệp Philippines liệt kê trong danh mục PAES về công trình nông nghiệp năm 2023.

Một mốc khác thường được nhắc đến là Chỉ thị 2008/120/EC của EU: với sàn bê tông dạng khe dùng cho lợn nuôi nhóm, chiều rộng khe tối đa là 11 mm cho piglet và 14 mm cho weaner, còn bề rộng thanh đỡ tối thiểu là 50 mm. Đây là giới hạn được quy định cho sàn bê tông, vì vậy không nên biến 11 mm thành một “chuẩn bắt buộc” cho mọi tấm nhựa. Nó phù hợp hơn để dùng như điểm đối chiếu về quy mô khe theo kích thước con vật.

Đối với tấm nhựa dạng đúc có lỗ không phải các khe song song truyền thống, cần đo chiều rộng thực tế lớn nhất của lỗ mà móng có thể lọt vào, thay vì chỉ dựa vào tỷ lệ diện tích thoáng do nhà sản xuất công bố.

Vì sao khe quá rộng hoặc quá hẹp đều có rủi ro?

Khe quá rộng làm tăng khả năng một phần móng hoặc bàn chân lọt xuống. Khi heo chuyển trọng lượng cơ thể hoặc rút chân ra, mép khe có thể tạo áp lực lên gan bàn chân, vùng quanh móng hoặc móng phụ. Nghiên cứu trên heo con trước cai sữa cho thấy sàn có khe liên quan đến nguy cơ bầm gan bàn chân cao hơn; một cơ chế được các tác giả đề cập là móng nhỏ có thể đi vào khoảng trống và chịu áp lực từ mép thanh sàn.

Ngược lại, khe quá nhỏ không đồng nghĩa với an toàn tuyệt đối. Nếu phân và nước tiểu khó đi qua, bề mặt dễ bẩn và ướt hơn; khi đó khả năng bám chân cũng có thể suy giảm. PAES 401:2001 xác định chức năng của sàn khe là cho phân và nước tiểu đi xuống, nên kích thước khe luôn là sự cân bằng giữa khả năng thoát chất thải và khả năng đỡ chân.

Do đó, không nên chọn tấm có khe lớn chỉ vì “thoát phân tốt hơn”. Với heo sơ sinh hoặc đàn có chênh lệch khối lượng lớn, kích thước của những con nhỏ nhất mới là yếu tố cần được ưu tiên khi đánh giá nguy cơ lọt móng.

Bề mặt cần có độ bám nhưng không được gây mài mòn

Bề mặt tốt không phải là bề mặt càng nhám càng an toàn. PAES 401:2001 yêu cầu sàn nhựa có bề mặt tạo độ nhám, trong khi quy định phúc lợi của EU yêu cầu sàn phải êm/phẳng về tiếp xúc nhưng không trơn, không được thiết kế hoặc duy trì theo cách gây thương tích cho lợn. Quy định kỹ thuật về trại lợn tại Việt Nam cũng nêu yêu cầu nền chuồng không trơn trượt.

Hai yêu cầu này không mâu thuẫn: tấm nhựa cần một lớp texture đủ để móng tạo lực bám, nhưng không nên có gờ sắc, bavia nhựa hoặc hạt nhám cao giống bề mặt mài. Bề mặt quá trơn làm heo dễ trượt và xoạc chân; bề mặt quá ráp lại tăng ma sát trực tiếp lên da và chân, đặc biệt khi heo con quỳ và đạp chân liên tục lúc bú.

Ảnh hưởng của bề mặt không chỉ mang tính lý thuyết. Một nghiên cứu công bố năm 2023 theo dõi 1.045 heo con bú mẹ cho thấy tổn thương bàn chân bắt đầu xuất hiện rất sớm và loại sàn có ảnh hưởng rõ đến bầm gót cũng như tổn thương vùng quanh móng. Nhóm tác giả kết luận tiếp xúc cơ học giữa chân heo con và sàn là một yếu tố quan trọng, đồng nghĩa với việc chọn đúng kích thước khe vẫn chưa đủ nếu phần bề mặt tiếp xúc không phù hợp.

Tấm đạt yêu cầu thực tế vì vậy nên có texture chống trượt tương đối đồng đều, mép lỗ sạch và tù, không có bavia sau đúc, vết nứt hoặc phần nhựa nhô cao có thể cọ vào da.

Độ phẳng, độ cứng và mối ghép cũng quyết định độ an toàn

Kích thước khe trên bản vẽ chỉ có ý nghĩa khi tấm giữ được hình dạng đó sau khi lắp. Yêu cầu phúc lợi đối với sàn nuôi lợn nhấn mạnh rằng bề mặt phải phù hợp với kích thước và khối lượng con vật, đồng thời phải cứng, bằng và ổn định khi không sử dụng chất độn chuồng.

Một tấm nhựa có khe 9 mm nhưng bị võng, cong hoặc lắp không khít có thể tạo ra những khoảng hở lớn hơn nhiều tại mép ghép. Mối nối chênh cao cũng tạo thêm cạnh tiếp xúc với móng. Vì vậy, khi đánh giá sản phẩm cần xem toàn bộ hệ sàn sau lắp đặt, không chỉ một tấm rời.

Khả năng chịu tải cũng phải tương ứng với đối tượng sử dụng và khoảng cách giữa các thanh đỡ. Không nên tự áp dụng một khoảng cách gối đỡ từ loại tấm này cho loại tấm khác vì độ cứng phụ thuộc cấu trúc gân, vật liệu, kích thước panel và thiết kế của nhà sản xuất. Tiêu chí cuối cùng là khi heo di chuyển, sàn không rung lắc bất thường, không bật mối khóa và không làm khe giữa hai tấm mở rộng vượt khỏi kích thước đã chọn.

Cách kiểm tra tấm nhựa trước khi đưa vào chuồng

Với tấm nhựa dùng lót sàn chuồng heo, nên kiểm tra một mẫu đã lắp hoàn chỉnh thay vì chỉ đánh giá bằng hình ảnh hoặc thông số trên catalogue, bởi khe thực tế, độ phẳng, độ bám và mối nối sau thi công mới phản ánh sát điều kiện mà chân heo tiếp xúc trong quá trình sử dụng:

1. Đo khe thực tế tại nhiều vị trí, gồm giữa tấm và sát mối nối; với khu heo con theo mẹ nên ưu tiên vùng khoảng 8–10 mm và tránh điểm hở cục bộ lớn hơn thiết kế

2. Kiểm tra mép khe và bề mặt bằng tay, tìm bavia, cạnh sắc, vết nứt, gờ đúc hoặc vùng nhám bất thường có khả năng cọ chân

3. Làm ướt bề mặt để kiểm tra độ bám, vì một tấm có vẻ ổn khi khô có thể trở nên rất trơn khi có nước và chất thải

4. Kiểm tra độ phẳng và mối khóa sau khi lắp, bảo đảm không có tấm bập bênh, mép nhô cao hoặc khe giữa hai panel rộng hơn khe trên thân tấm

5. Theo dõi chân và dáng đi của heo trong giai đoạn đầu, đặc biệt các dấu hiệu trượt chân lặp lại, móng mắc vào khe, vùng quanh móng đỏ, bầm gan bàn chân hoặc trầy da

Việc theo dõi đàn sau khi đưa sàn vào sử dụng rất quan trọng vì không có một loại bề mặt nào bảo đảm loại bỏ mọi tổn thương. Các nghiên cứu thực địa đã ghi nhận những dạng tổn thương khác nhau trên nhiều hệ sàn, kể cả sàn nhựa; tuổi heo, hình dạng lỗ, vật liệu và phần sàn đặc đi kèm đều có thể làm thay đổi kết quả.

Với tấm nhựa lót sàn heo con theo mẹ, khoảng khe 8–10 mm, trong đó khoảng 9 mm có cơ sở tham khảo kỹ thuật rõ, là điểm khởi đầu hợp lý; với heo sau cai sữa có thể tham khảo khoảng 10–14 mm khi kích thước chân đã lớn hơn. Quan trọng không kém là bề mặt phải có độ bám nhưng không mài mòn, mép khe không sắc, tấm phẳng và ổn định, các mối ghép không tạo thêm khe lớn. Chọn theo kích thước thực tế của con nhỏ nhất và kiểm tra tấm sau khi lắp sẽ an toàn hơn chỉ dựa vào tên sản phẩm hoặc tỷ lệ thoáng của sàn.