Ảnh hưởng của kích thước khe sàn nhựa chăn nuôi

Mức ảnh hưởng phụ thuộc mạnh vào kích thước bàn chân và giai đoạn phát triển. Heo con cần khoảng hở nhỏ hơn heo thịt hoặc heo nái; với gà và vịt, “khe” thường là các ô hoặc lỗ hình chữ nhật, hình vuông nên cả kích thước lỗ lẫn bề rộng gân đỡ đều quan trọng. Nghiên cứu trên heo nái và gia cầm cũng cho thấy thiết kế sàn liên quan đồng thời đến tổn thương chân, sự thoải mái khi đứng và khả năng duy trì bề mặt khô sạch.

Vì vậy, khi đánh giá tấm nhựa dùng để lót sàn trong khu vực chăn nuôi, không nên chỉ nhìn vào kích thước khe mà cần xem đồng thời loài vật nuôi, giai đoạn phát triển, khả năng thoát phân – nước và diện tích bề mặt thực sự nâng đỡ bàn chân.

Khe sàn quá nhỏ hoặc quá lớn ảnh hưởng đến vật nuôi ra sao?

Khi khe quá nhỏ so với lượng phân và nước phát sinh, chất thải khó đi qua sàn. Bề mặt dễ ẩm và bẩn hơn, làm tăng thời gian chân tiếp xúc với chất hữu cơ và độ ẩm. Ở gà thịt, một nghiên cứu thực địa cho thấy khu vực sàn đục lỗ đặt dưới đường uống giúp hạn chế độ ẩm của chất độn trong hai tuần đầu và ghi nhận điểm tổn thương bàn chân thấp hơn vào cuối kỳ nuôi, cho thấy khả năng thoát nước và giữ khu vực chân khô có ý nghĩa đối với sức khỏe bàn chân.

Chiều ngược lại, khe rộng hơn làm giảm phần bề mặt thực sự đỡ bàn chân. Với động vật có móng, mép móng hoặc ngón có thể chịu tải không đều, lọt sâu vào khoảng hở hoặc phải điều chỉnh dáng bước. Trên heo nái, nghiên cứu so sánh sàn có khe 19 mm với một cấu hình có khe 25 mm ghi nhận nhóm sử dụng cấu hình khe lớn hơn có điểm tổn thương chân cao hơn và nhiều dấu hiệu khó chịu khi đứng hơn, trong khi độ sạch của sàn và vật nuôi không khác đáng kể. Tuy nhiên, nghiên cứu này đồng thời thay đổi cả bề rộng thanh đỡ, nên không thể quy toàn bộ khác biệt chỉ cho kích thước khe.

Do đó, kích thước khe chỉ hợp lý khi cân bằng được ba yếu tố: chân được nâng đỡ ổn định, chất thải thoát được và bề mặt không tạo mép sắc hoặc điểm trượt. Không có một kích thước duy nhất phù hợp cho mọi vật nuôi.

Heo con và heo cai sữa nhạy cảm nhất với khe quá rộng

Bàn chân heo con nhỏ nên cùng một khoảng hở sẽ chiếm tỷ lệ lớn hơn so với bàn chân heo trưởng thành. Khe quá rộng vì thế làm giảm vùng tiếp xúc của móng với sàn và tăng khả năng chân bị lọt hoặc chịu lực tập trung vào mép thanh sàn.

Một mốc tham chiếu rõ ràng đến từ Chỉ thị 2008/120/EC của Liên minh châu Âu. Đối với sàn bê tông dạng khe dùng cho heo nuôi theo nhóm, chiều rộng khe tối đa được quy định là 11 mm với heo con và 14 mm với heo cai sữa; bề rộng thanh sàn tối thiểu của hai nhóm này là 50 mm.

Các con số 11 và 14 mm không phải quy định trực tiếp cho mọi loại sàn nhựa. Giá trị của chúng nằm ở việc cho thấy nguyên tắc sinh học: vật nuôi càng nhỏ thì khoảng hở cần được kiểm soát chặt hơn. Khi lựa chọn tấm lót sàn chuồng heo bằng nhựa, kích thước chân thực tế, hình dạng khe, bề rộng gân nhựa và độ bo của mép sàn vẫn phải được xem xét cùng nhau.

Kích thước khe cũng không thể bù cho một bề mặt không phù hợp. Một thí nghiệm trên heo con sử dụng sàn kim loại có khe rộng 10 mm vẫn ghi nhận tổn thương chi trước; khi bổ sung lớp đệm neoprene, mức tổn thương giảm. Điều này cho thấy việc chỉ nhìn vào số milimét của khe mà bỏ qua độ cứng, độ nhám và cấu tạo bề mặt có thể dẫn đến lựa chọn sai.

Heo thịt và heo nái có thể dùng khe lớn hơn nhưng không nên tăng tùy ý

Khi heo lớn lên, bàn chân và móng lớn hơn nên sàn có thể sử dụng khoảng hở lớn hơn mà vẫn duy trì vùng nâng đỡ tương đối phù hợp. Cũng theo Chỉ thị 2008/120/EC, giới hạn khe đối với sàn bê tông dạng khe là 18 mm cho heo nuôi thịt/rearing pigs và 20 mm cho heo cái hậu bị sau phối và heo nái. Bề rộng thanh sàn tối thiểu ở các nhóm này là 80 mm.

Điểm đáng chú ý là “heo lớn hơn dùng khe lớn hơn” không đồng nghĩa với “khe càng lớn càng tốt”. Trong nghiên cứu trên heo nái mang thai, cấu hình sàn 105 mm thanh đỡ/19 mm khe được so sánh với cấu hình 125 mm thanh đỡ/25 mm khe. Nhóm trên cấu hình khe lớn hơn có mức tổn thương bàn chân nghiêm trọng hơn ở một số chỉ số và thể hiện nhiều biến động phân bố tải ở chân sau, trong khi khả năng giữ sạch không được cải thiện rõ rệt.

Với sàn nhựa cho heo thịt hoặc heo nái, vì vậy cần đánh giá khoảng hở cùng diện tích đỡ chân. Nếu một kích thước khe đã đủ để phân đi qua và sàn không bị đọng bẩn, tiếp tục mở rộng khe chỉ nhằm tăng khả năng thoát phân có thể không mang lại lợi ích tương xứng cho vật nuôi.

Với gà, kích thước lỗ ảnh hưởng cả độ khô và sức khỏe bàn chân

Ở sàn nhựa cho gia cầm, khoảng hở thường được thiết kế thành ô hoặc lỗ thay vì một khe dài liên tục. Kích thước ô quyết định lượng bề mặt mà các ngón chân có thể bám, đồng thời ảnh hưởng đến việc nước và phân có rơi xuống dưới sàn hay giữ lại ở khu vực gà đi lại.

Một nghiên cứu thực địa trên gà thịt sử dụng các phần sàn có lỗ 15 × 10 mm dưới đường uống. So với chuồng đối chứng, khu vực sử dụng sàn đục lỗ giúp hạn chế tình trạng chất độn bị ẩm trong giai đoạn đầu và điểm đánh giá tổn thương bàn chân tại lò mổ thấp hơn, 8,80 so với 22,0.

Một nghiên cứu khác sử dụng sàn polypropylene đục lỗ 15 × 15 mm trên khoảng 50% diện tích chuồng cũng ghi nhận cải thiện các chỉ báo liên quan đến viêm bàn chân và tổn thương vùng khuỷu mà không làm giảm khối lượng cuối kỳ.

Tuy nhiên, 15 × 10 mm hay 15 × 15 mm là cấu hình của các nghiên cứu, không phải bằng chứng rằng đây là kích thước tối ưu cho mọi giống gà và mọi lứa tuổi. Các nghiên cứu này chủ yếu so sánh hệ thống sàn với nền chuồng khác chứ không thử nhiều kích thước lỗ trên cùng một đàn.

Với tấm nhựa lót sàn nuôi gà con, kích thước bàn chân ở giai đoạn đầu là giới hạn cần quan tâm trước tiên. Khi gà lớn dần, khả năng chịu một ô hở lớn hơn cũng thay đổi. Vì vậy, cùng một chuồng nuôi nhiều giai đoạn không nên đánh giá sàn chỉ dựa trên kích thước của gà ở cuối kỳ.

Vịt cần khả năng thoát ẩm tốt nhưng vẫn phải có đủ bề mặt đỡ chân

Quản lý nước và độ ẩm đặc biệt quan trọng trong chuồng vịt. Tài liệu nghiên cứu về vịt Pekin ghi nhận nền chuồng của vịt thường phải đối mặt với lượng ẩm cao hơn, khiến hệ thống sàn có khả năng tách vật nuôi khỏi vùng ướt trở thành một lựa chọn đáng quan tâm.

Trong một thử nghiệm 42 ngày trên vịt Pekin, sàn nhựa được sử dụng có ô hở 22 × 22 mm. Khối lượng sống cuối kỳ giữa nhóm sàn nhựa và nhóm đệm lót không khác biệt có ý nghĩa thống kê, nhưng hệ số chuyển đổi thức ăn ở tuần thứ sáu là 1,751 trên sàn nhựa so với 1,859 trên nền đệm lót.

Kết quả này không chứng minh 22 × 22 mm là kích thước khe tối ưu. Thí nghiệm so sánh hai hệ thống nền chứ không so sánh nhiều kích thước ô nhựa khác nhau. Vì vậy, thông số 22 × 22 mm nên được hiểu như một cấu hình đã được thử nghiệm trên vịt Pekin trong điều kiện cụ thể.

Đối với vịt, mở rộng ô để tăng thoát nước chỉ có ý nghĩa khi chân vẫn được nâng đỡ chắc chắn. Vịt con và vịt trưởng thành có kích thước bàn chân khác nhau đáng kể, nên thiết kế phù hợp ở cuối kỳ chưa chắc đã phù hợp cho những ngày đầu nuôi.

Chọn kích thước khe sàn nhựa theo vật nuôi như thế nào?

Các con số kỹ thuật cần được đọc đúng bối cảnh. Mốc của heo bên dưới là giới hạn đối với sàn bê tông dạng khe theo quy định EU, còn thông số của gà và vịt là kích thước được sử dụng trong nghiên cứu, không phải tiêu chuẩn bắt buộc cho sàn nhựa.

Với những vật nuôi chưa có mốc tham chiếu trong bảng, không nên lấy trực tiếp kích thước khe của heo hoặc gia cầm để áp dụng. Chẳng hạn, khi chọn tấm nhựa lót sàn cho dê, cần xem xét kích thước và hình dạng móng, diện tích gân đỡ, độ bám bề mặt, khả năng chịu tải cũng như khả năng đưa phân và nước xuống dưới sàn. Cách tiếp cận này phù hợp hơn việc chọn khe chỉ dựa trên một con số cố định.

Khi đánh giá kích thước khe sàn nhựa chăn nuôi, bốn kiểm tra thực tế có giá trị hơn việc chỉ so sánh số milimét:

• Kiểm tra bàn chân của con nhỏ nhất trong nhóm, bảo đảm ngón hoặc móng không dễ lọt sâu vào khe

• Kiểm tra khả năng thoát phân và nước, tránh tình trạng chất thải nằm lại trên bề mặt sau thời gian vận hành bình thường

• Kiểm tra gân đỡ và mép khe, vì khe phù hợp vẫn có thể gây tổn thương nếu bề mặt sắc, quá cứng hoặc trơn

• Kiểm tra theo từng giai đoạn nuôi, đặc biệt khi một loại sàn được dùng từ con non đến cuối kỳ

Điểm quan trọng nhất là không tách kích thước khe khỏi toàn bộ cấu tạo sàn. Hai tấm sàn có cùng độ rộng khe nhưng khác bề rộng gân, hình dạng lỗ, độ nhám và độ cứng có thể tạo điều kiện tiếp xúc chân rất khác nhau. Nghiên cứu trên heo nái cũng cho thấy thay đổi cấu hình khe và thanh đỡ có thể tác động đến tổn thương chân mà không nhất thiết làm vật nuôi hoặc sàn sạch hơn.

Kích thước khe sàn nhựa phù hợp là kích thước đủ mở để thoát chất thải nhưng đủ kín để chân được nâng đỡ ổn định. Heo con cần khoảng hở nhỏ hơn heo trưởng thành; với heo có thể dùng các giới hạn 11–20 mm của quy định EU về sàn bê tông như mốc tham chiếu theo lứa tuổi, nhưng không nên chuyển nguyên các con số đó thành tiêu chuẩn cho mọi sàn nhựa.

Với gà và vịt, các kích thước 15 × 10 mm, 15 × 15 mm hay 22 × 22 mm mới chủ yếu là cấu hình đã được sử dụng trong từng nghiên cứu cụ thể, chưa đủ cơ sở để xem là một chuẩn tối ưu chung. Vì vậy, lựa chọn cuối cùng cần dựa đồng thời vào loài, tuổi, kích thước bàn chân, khả năng thoát phân – nước và cấu tạo thực tế của bề mặt sàn.