Cách kiểm tra bánh xe đẩy trước khi vận hành

Không có một giới hạn độ mòn duy nhất áp dụng cho mọi bánh xe đẩy. Vật liệu bánh, đường kính, kiểu caster, tải thiết kế và cấu tạo của từng nhà sản xuất khác nhau. Vì vậy, kiểm tra trước vận hành nên dựa trước hết vào tình trạng thực tế và tiêu chí của nhà sản xuất: bánh phải không hư hỏng, không bị kẹt, không có độ rơ bất thường, khóa/phanh phải giữ được xe và các mối liên kết phải chắc chắn.

Kiểm tra tổng thể từng bánh trước khi đẩy xe

Bắt đầu khi xe chưa mang tải hoặc đang ở trạng thái an toàn để kiểm tra. Quan sát đủ tất cả bánh thay vì chỉ kiểm tra bánh ở phía tay đẩy. Mục tiêu của bước này là phát hiện ngay những bất thường có thể nhìn hoặc cảm nhận được trước khi kiểm tra sâu hơn.

Với từng bánh, cần chú ý:

· Bánh có còn nằm đúng phương và đúng vị trí hay không

· Mặt lăn có bị mòn lệch, nứt, bong, vỡ hoặc biến dạng hay không

· Bánh có dấu hiệu nghiêng so với càng hoặc khung hay không

· Có dây, sợi, mảnh nhựa, kim loại hoặc vật lạ quấn quanh trục hay không

· Càng bánh có cong, méo hoặc va chạm vào bánh hay không

· Bu lông, đai ốc, tấm gá hoặc chân lắp có dấu hiệu lỏng hay dịch chuyển hay không

Kiểm tra cả cụm thay vì chỉ nhìn lớp lốp rất quan trọng vì một bánh còn tốt về bề mặt vẫn có thể vận hành không ổn định nếu càng bánh, trục hoặc điểm gá đã biến dạng. Colson Group lưu ý biến dạng khung do quá tải hoặc va đập có thể làm tải phân bố bất thường lên một hoặc hai caster và dẫn đến hỏng bánh sớm.

Nếu phát hiện bánh nghiêng rõ rệt, càng cong, chi tiết lắp bị lỏng hoặc kết cấu có vết nứt, không nên coi đó là lỗi thẩm mỹ. Cần xử lý nguyên nhân trước khi đưa xe trở lại vận hành.

Kiểm tra độ mòn, mặt phẳng và dị vật trên bánh

Tiếp theo, xoay bánh bằng tay và quan sát toàn bộ chu vi mặt lăn. Không chỉ nhìn vị trí bánh đang tiếp xúc với sàn vì vùng mòn cục bộ có thể nằm ở phía khuất.

Các dấu hiệu cần tìm gồm:

· Mặt lăn bị mòn không đều

· Xuất hiện điểm phẳng khiến bánh không còn tròn đều

· Lớp cao su, polyurethane hoặc vật liệu mặt bánh bị nứt, tách hoặc mất mảng

· Bánh biến dạng hoặc bị ép méo

· Dị vật quấn quanh trục hoặc chèn giữa bánh và càng

· Bánh cọ vào càng khi quay

Điểm phẳng đặc biệt đáng chú ý. Colson cho biết flat spot có thể liên quan đến dây, sợi, kim loại hoặc vật lạ làm bánh bị bó; bánh bị kẹt hoặc caster lỏng cũng có thể tạo ra hiện tượng này. Nhà sản xuất khuyến nghị thay bánh hoặc caster khi hư hỏng làm bánh lăn thất thường.

OneMonroe cũng hướng dẫn kiểm tra độ mòn nhìn thấy trên mặt bánh và loại bỏ vật liệu như dây hoặc sợi quấn quanh trục vì chúng có thể làm bánh bị bó.

Vì vậy, không nên chỉ đánh giá bánh theo lượng cao su còn lại. Nếu một vùng mòn làm xe rung theo chu kỳ, bánh bị cạ hoặc không quay liên tục, đó đã là dấu hiệu chức năng bị ảnh hưởng và cần được xử lý trước khi vận hành.

Kiểm tra khả năng quay của bánh và xoay của caster

Sau phần bề mặt, kiểm tra chuyển động cơ khí. Nâng hoặc giải tải bánh theo cách an toàn, sau đó quay từng bánh bằng tay. Bánh phải quay tương đối đều, không dừng đột ngột vì bị bó và không phát ra cảm giác cọ xát bất thường.

Đối với caster xoay, tiếp tục xoay cả cụm càng quanh trục đứng. Caster phải đổi hướng được mà không bị khựng, kẹt hoặc có độ rơ quá mức.

Cần chú ý ba biểu hiện:

· Quay nặng: Có thể có dị vật, ổ/bạc đạn bẩn, ăn mòn hoặc hư hỏng

· Độ rơ lớn: Có thể xuất hiện ở ổ xoay, trục bánh hoặc liên kết của caster

· Xoay không liên tục: Caster có thể bị bó ở một số góc khiến xe khó đổi hướng

OneMonroe khuyến nghị kiểm tra độ rơ của cụm xoay; nếu cụm swivel bị lỏng do mòn, càng hoặc toàn bộ caster có thể cần thay. Nếu caster không xoay tự do, cần kiểm tra bụi bẩn hoặc ăn mòn trong đường bi.

Về mặt vận hành, bánh quay nặng làm tăng lực cần thiết để bắt đầu và duy trì chuyển động. CCOHS cũng chỉ ra rằng kích thước, loại bánh/caster và tình trạng sàn đều ảnh hưởng đến lực cần để di chuyển xe đẩy. Vì vậy, một xe bỗng khó đẩy hơn bình thường dù tải không thay đổi là tín hiệu cần kiểm tra bánh, không nên mặc định cho rằng người vận hành chỉ cần dùng thêm lực.

Kiểm tra khóa và phanh bánh xe

Nếu xe có khóa bánh, khóa xoay hoặc phanh chân, phải thử chức năng thực tế chứ không chỉ kiểm tra xem cần khóa còn nguyên.

Đặt xe trên bề mặt bằng phẳng và thực hiện lần lượt:

1. Gài hoàn toàn từng khóa hoặc phanh

2. Tác động lực nhẹ theo hướng xe thường di chuyển

3. Kiểm tra bánh có tiếp tục lăn hay không

4. Nếu là khóa xoay, kiểm tra caster có còn đổi hướng hay không

5. Nhả khóa và xác nhận bánh trở lại trạng thái vận hành bình thường

Phanh phải tạo được trạng thái giữ xe theo đúng chức năng thiết kế. HSE nhấn mạnh rằng phanh của thiết bị có bánh cần hoạt động hiệu quả và phanh kém hoặc không có phanh có thể khiến thiết bị khó dừng.

Nếu phanh đã gài nhưng bánh vẫn trượt hoặc lăn, cần xác định lỗi nằm ở cơ cấu phanh hay ở chính bánh. OneMonroe nêu rõ bánh bị mòn hoặc hư hỏng có thể làm phanh trượt; sau khi sửa hoặc thay bánh hay cơ cấu phanh, phải thử lại phanh trước khi đưa thiết bị trở lại sử dụng.

Điểm dễ bị bỏ qua là khóa vẫn phát ra tiếng “cạch” không đồng nghĩa với khóa còn hiệu quả. Tiêu chí cần kiểm tra là khả năng giữ bánh hoặc khóa chuyển động xoay trên thực tế.

Kiểm tra trục bánh, bu lông và liên kết với khung xe

Bánh xe chỉ làm việc ổn định khi đường truyền tải từ bánh lên càng, tấm gá và khung vẫn chắc chắn. Vì vậy, bước kiểm tra liên kết cần bao gồm cả trục ngang của bánh và phần lắp caster vào xe.

Quan sát và dùng tay kiểm tra độ chắc của:

· Trục hoặc bu lông xuyên bánh

· Đai ốc trục

· Bu lông của tấm gá caster

· Chân ren hoặc stem nếu sử dụng kiểu lắp stem

· Càng bánh

· Mối hàn liên kết

· Khung hoặc chân xe quanh vị trí lắp caster

Không được tiếp tục vận hành nếu thấy đai ốc lỏng, caster có thể lay ở điểm gá, càng cong hoặc mối hàn nứt. Colson khuyến nghị siết các bu lông và đai ốc lỏng, kiểm tra mối hàn, bảo đảm các bu lông gá caster được cố định và siết ngay trục bánh bị lỏng để tránh bánh lệch trong càng rồi khóa cứng.

Cần phân biệt độ xoay thiết kế với độ rơ do lỏng liên kết. Caster xoay được quanh trục đứng là bình thường; toàn bộ tấm gá hoặc chân caster lắc so với khung xe thì không phải chuyển động chức năng.

Đây cũng là lý do một bánh có thể trông còn tốt nhưng xe vẫn bị kéo lệch. Nếu điểm lắp thay đổi vị trí hoặc càng bị biến dạng, hướng chịu tải và hướng lăn của bánh không còn đúng như thiết kế.

Chạy thử xe không tải để phát hiện lỗi chỉ xuất hiện khi chuyển động

Kiểm tra tĩnh chưa đủ để phát hiện mọi lỗi. Sau khi các bộ phận nhìn thấy đã đạt yêu cầu, nên chạy thử xe không tải hoặc với điều kiện thử an toàn trên một đoạn sàn bằng, sạch và không có người cản trở.

Đẩy xe chậm theo đường thẳng, sau đó đổi hướng và dừng lại. Quan sát:

· Xe có tự kéo lệch sang một bên hay không

· Có bánh nào rung hoặc nảy theo chu kỳ hay không

· Chuyển hướng có bị giật hoặc khựng hay không

· Có tiếng cọ, tiếng lạch cạch hoặc tiếng va bất thường hay không

· Lực đẩy có tăng bất thường so với trạng thái bình thường hay không

· Phanh có dừng và giữ xe được sau khi thử chuyển động hay không

Bề mặt thử cũng phải được xem xét. CCOHS lưu ý sàn hư hỏng, không bằng phẳng hoặc có rãnh có thể giữ bánh/caster lại, còn bụi bẩn, dầu hoặc nước làm giảm độ bám của người vận hành. HSE cũng khuyến nghị sàn sạch và khô để giảm lực cần khi đẩy hoặc kéo.

Do đó, nếu xe chạy nặng trong lúc thử, cần phân biệt lỗi của bánh với ảnh hưởng của mặt sàn. Thử trên một khu vực sàn phù hợp giúp tránh thay bánh không cần thiết hoặc, ngược lại, bỏ qua bánh đang bị bó.

Khi nào phải dừng sử dụng bánh xe đẩy

Không nên chờ đến khi bánh rơi khỏi xe mới coi là hỏng. Xe cần được tạm ngừng sử dụng để kiểm tra, sửa chữa hoặc thay thế khi phát hiện lỗi làm mất một trong các chức năng cơ bản: lăn ổn định, đổi hướng, giữ xe hoặc liên kết chắc chắn.

Các tình trạng đáng để dừng sử dụng gồm:

· Bánh nứt, vỡ, mất mảng hoặc biến dạng rõ rệt

· Điểm phẳng làm xe rung hoặc lăn thất thường

· Bánh bị kẹt hoặc quay nặng không khắc phục được bằng loại bỏ dị vật

· Caster xoay bị bó hoặc có độ rơ bất thường

· Khóa hoặc phanh không giữ được bánh theo chức năng thiết kế

· Trục, bu lông hoặc tấm gá bị lỏng

· Càng caster bị cong hoặc biến dạng

· Mối hàn hoặc khung quanh điểm lắp có vết nứt

· Xe chạy thử bị lệch, rung hoặc mất kiểm soát do cụm bánh

Không nên tự đặt một con số độ mòn chung cho mọi loại bánh nếu nhà sản xuất không quy định. CCOHS lưu ý rằng ngay cả với xe đẩy tay nói chung cũng có tương đối ít tiêu chuẩn số học áp dụng phổ quát cho tải và lực vận hành; điều kiện sử dụng và thiết kế xe ảnh hưởng đáng kể đến mức an toàn. Với độ mòn bánh, tiêu chí kỹ thuật của đúng nhà sản xuất và đúng mẫu caster vì thế cần được ưu tiên khi có sẵn.

Trước khi vận hành, một lần kiểm tra bánh xe đẩy đầy đủ nên đi theo chuỗi: quan sát tình trạng bánh, kiểm tra mặt lăn và dị vật, thử khả năng quay và xoay, thử khóa/phanh, kiểm tra trục cùng các liên kết rồi chạy thử ở tốc độ thấp. Cách kiểm tra này không chỉ phát hiện bánh đã mòn mà còn nhận ra các lỗi ở ổ xoay, phanh, càng và điểm gá vốn có thể làm xe khó điều khiển dù bề mặt bánh vẫn còn tốt.

Nếu bất kỳ lỗi nào ảnh hưởng đến khả năng lăn, đổi hướng, hãm hoặc giữ chắc cụm bánh với khung, xe nên được ngừng sử dụng cho đến khi lỗi được khắc phục và chức năng liên quan được thử lại.