Kiểm tra gì sau khi lắp bánh xe mới?

Mốc đánh giá quan trọng nhất là thông số của chính cụm bánh được sử dụng: kiểu gá lắp, mô-men siết nếu nhà sản xuất quy định, tải trọng định mức và điều kiện vận hành. Một cụm bánh có thể hoạt động bình thường khi xe rỗng nhưng xuất hiện độ rơ, kẹt xoay, lệch hướng hoặc quá tải cục bộ khi đưa hàng lên xe.

Kiểm tra độ chắc của liên kết lắp bánh

Bắt đầu từ điểm truyền lực trực tiếp giữa bánh xe và khung. Với bánh mặt bích, toàn bộ mặt đế phải áp sát bề mặt gá; bu lông, đai ốc và vòng đệm phải ở đúng vị trí. Với bánh ty ren hoặc ty trơn, cần xác nhận ty đã vào đúng chiều sâu và cơ cấu giữ không có dấu hiệu tuột hoặc dịch chuyển.

Nếu nhà sản xuất quy định mô-men siết, nên kiểm tra bằng dụng cụ đo mô-men thay vì chỉ đánh giá bằng cảm giác. Siết quá lỏng có thể tạo chuyển động tương đối giữa cụm bánh và khung; siết quá mức lại có thể làm biến dạng mặt gá, hỏng ren hoặc ảnh hưởng đến chi tiết lắp.

Có thể kiểm tra thực tế bằng cách giữ khung xe rồi tác động lực ngang lên cụm bánh. Không nên xuất hiện chuyển động tại mối ghép mà lẽ ra phải cố định. Cần phân biệt độ xoay thiết kế của càng bánh với độ rơ tại bu lông, ty hoặc mặt bích.

Các điểm nên kiểm tra gồm:

Mặt gá tiếp xúc đều với khung xe

Bu lông và đai ốc được lắp đủ, đúng vị trí

Ren không bị chéo, trượt hoặc hư hỏng

Ty lắp không có dấu hiệu tuột khỏi ổ giữ

Không có độ rơ bất thường tại vị trí liên kết

Mô-men siết phù hợp tài liệu kỹ thuật nếu có quy định

Kiểm tra độ quay, độ thẳng và khe hở của bánh

Sau khi xác nhận liên kết chắc chắn, nhấc từng bánh khỏi mặt sàn nếu kết cấu xe cho phép và quay bánh bằng tay. Bánh phải quay liên tục mà không cạ vào càng, bu lông, tấm chắn hoặc khung xe.

Một bánh quay nặng sau khi lắp chưa chắc do ổ bi bị lỗi. Nguyên nhân có thể là trục bánh bị siết quá chặt, vòng đệm đặt sai vị trí, càng bị ép vào hai bên bánh hoặc bánh có kích thước không tương thích với cụm gá.

Quan sát bánh từ phía trước trong khi quay cũng giúp phát hiện hiện tượng đảo ngang. Nếu bánh lệch rõ theo từng vòng quay, cần kiểm tra lại trục, ổ bi, bạc lót và vị trí lắp trước khi thử tải.

Khi đặt xe xuống sàn, tất cả bánh phải có khả năng tiếp xúc phù hợp với mặt sàn. Một bánh thường xuyên không chạm đất trên bề mặt phẳng có thể cho thấy chiều cao lắp không đồng đều, khung bị vênh hoặc các bánh không cùng kích thước lắp đặt.

Với bánh xoay

Quay càng bánh qua toàn bộ phạm vi chuyển động. Càng phải xoay mà không va vào khung, giá đỡ, chân xe hoặc phụ kiện gần đó. Khoảng trống này đặc biệt quan trọng vì bánh xoay thay đổi vị trí tương đối với khung khi xe đổi hướng.

Với bánh cố định

Kiểm tra hướng của hai bánh cố định có song song với nhau và phù hợp với trục chuyển động dự kiến của xe hay không. Hai bánh cố định bị lệch hướng sẽ tạo lực cản ngang, khiến xe có xu hướng kéo về một bên dù từng bánh riêng lẻ vẫn quay bình thường.

Kiểm tra cụm xoay, khóa và phanh

Bánh xoay phải được kiểm tra ở cả trạng thái không tải và khi bánh đang tiếp xúc mặt sàn. Đẩy xe chậm và đổi hướng để quan sát xem càng có tự định hướng theo chuyển động hay bị giật, kẹt hoặc có điểm nặng bất thường.

Nếu bánh có phanh hoặc khóa, cần xác định chính xác cơ cấu đang khóa thành phần nào. Có loại chỉ hãm vòng quay của bánh, có loại khóa chuyển động xoay của càng và cũng có loại kết hợp cả hai. Vì vậy, không nên thấy bánh ngừng quay rồi mặc định rằng toàn bộ cụm đã được khóa.

Khi thử phanh:

Gài và nhả cơ cấu nhiều lần để kiểm tra hành trình

Xác nhận cơ cấu vào hết vị trí khóa

Đẩy nhẹ xe sau khi khóa để kiểm tra khả năng giữ

Kiểm tra bánh không tiếp tục quay ngoài chức năng thiết kế

Xác nhận khóa xoay hoạt động nếu cụm bánh có chức năng này

Kiểm tra phanh được nhả hoàn toàn trước khi tiếp tục chạy thử

Không nên dùng lực đẩy quá lớn để biến kiểm tra chức năng thành thử phá hủy. Khả năng giữ của phanh còn phụ thuộc loại bánh, mặt sàn, tải trọng và thiết kế cơ cấu; thông số của nhà sản xuất vẫn là giới hạn ưu tiên nếu có công bố.

Kiểm tra phân bố tải và độ ổn định của xe

Tải làm việc thực tế không chỉ là khối lượng hàng. Khi đánh giá tải của hệ thống bánh xe, cần tính cả khối lượng bản thân xe:

Tải làm việc tổng = khối lượng xe đẩy khối lượng hàng

Giá trị này phải nằm trong giới hạn tải của cấu hình bánh và xe theo thông số kỹ thuật áp dụng. Không nên lấy tải trọng định mức của một bánh rồi mặc nhiên nhân với số lượng bánh để kết luận xe chắc chắn chịu được mức tải đó. Sàn không phẳng, khung có độ vênh hoặc trọng tâm hàng lệch có thể khiến tải không chia đều cho tất cả bánh.

Với xe bốn bánh, việc nhìn thấy bốn bánh cùng chạm đất cũng chưa chứng minh mỗi bánh đang chịu đúng 25% tải. Khi xe đi qua khe, gờ hoặc bề mặt không đều, một số bánh có thể tạm thời nhận phần tải lớn hơn.

Sau khi đặt tải đại diện lên xe, quan sát:

Khung không nghiêng hoặc rung lắc bất thường

Tất cả bánh vẫn tiếp xúc mặt sàn đúng chức năng

Càng bánh không biến dạng hoặc nghiêng bất thường

Mặt gá không xuất hiện khe hở

Bánh không cạ vào càng khi chịu tải

Xe không tự dịch chuyển bất thường trên mặt sàn bằng phẳng

Hàng cũng cần được đặt gần vị trí sử dụng thực tế. Một bài thử với tải đặt chính giữa không thể đại diện đầy đủ nếu trong vận hành hàng thường được đặt lệch về một đầu xe.

Chạy thử không tải rồi tăng đến tải làm việc

Chạy thử nên thực hiện theo từng bước thay vì đặt tải lớn nhất lên xe ngay từ đầu. Cách này giúp phân biệt lỗi xuất phát từ lắp đặt với hiện tượng chỉ xuất hiện khi tải tăng.

Trước tiên, đẩy xe không tải trên đoạn sàn bằng phẳng. Thực hiện đi thẳng, đổi hướng, quay đầu và dừng xe. Chú ý lực đẩy, tiếng động, độ rung và xu hướng xe tự kéo sang một phía.

Sau đó đưa tải lên theo từng mức và tiến tới 100% tải làm việc dự kiến, với điều kiện giá trị đó vẫn nằm trong giới hạn tải được nhà sản xuất cho phép. Không nên dùng quá tải để kiểm tra một cụm bánh vừa lắp nếu không có quy trình thử tải chuyên dụng.

Trong quá trình thử, cần theo dõi ba nhóm dấu hiệu:

Chuyển động

Xe phải lăn và chuyển hướng một cách có thể kiểm soát. Lực đẩy tăng đột ngột, bánh giật theo chu kỳ hoặc một cụm xoay không tự định hướng là dấu hiệu cần dừng để kiểm tra.

Âm thanh và rung động

Tiếng cạ kim loại, tiếng gõ theo vòng quay hoặc rung tăng rõ khi có tải có thể liên quan đến độ rơ, lệch trục, chi tiết chạm nhau hoặc mối lắp chưa ổn định.

Liên kết sau khi chịu tải

Sau lượt chạy thử, quan sát lại mặt gá, bu lông, ty và trục bánh. Nếu xuất hiện dấu trượt, khe hở mới hoặc vị trí lắp thay đổi, không nên tiếp tục sử dụng chỉ bằng cách siết bổ sung mà chưa xác định nguyên nhân.

Kiểm tra lại sau giai đoạn chạy thử ban đầu

Một mối lắp có thể đạt khi kiểm tra tĩnh nhưng thay đổi sau khi chịu rung, đổi hướng và tải thực tế. Vì vậy, kiểm tra sau lắp đặt nên có bước tái kiểm tra ngay sau bài chạy thử và tiếp tục theo chu kỳ bảo trì phù hợp với hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc điều kiện vận hành của xe.

Tập trung kiểm tra lại những vị trí đã truyền tải trong quá trình chạy:

Bu lông, đai ốc và ty lắp không bị dịch chuyển

Không xuất hiện độ rơ mới tại trục bánh hoặc cụm xoay

Bánh vẫn quay tự do và không phát sinh điểm cạ

Cụm xoay vẫn chuyển hướng bình thường

Phanh và khóa vẫn gài, nhả đúng chức năng

Mặt lốp không xuất hiện vết mòn hoặc biến dạng bất thường

Xe vẫn đi thẳng và ổn định với tải làm việc

Nếu bánh phát nhiệt bất thường, phát tiếng kêu mới, lỏng liên kết, lệch hướng hoặc khó xoay sau chạy thử, cần dừng xe và xử lý nguyên nhân trước khi đưa vào vận hành thường xuyên. Việc tiếp tục sử dụng có thể khiến một sai lệch nhỏ ở mối lắp phát triển thành hư hỏng của bánh, ổ bi, càng hoặc khung xe.

Một quy trình kiểm tra lắp đặt bánh xe đạt yêu cầu cần đi từ mối ghép cố định đến chuyển động thực tế: kiểm tra độ chắc, quay bánh bằng tay, thử cụm xoay và phanh, xác nhận phân bố tải, sau đó chạy thử tới tải làm việc trong giới hạn kỹ thuật. Chỉ khi cụm bánh vẫn chắc, quay-xoay bình thường, xe ổn định và không phát sinh dấu hiệu bất thường sau tải thử thì mới nên đưa xe đẩy vào sử dụng thường xuyên.